Цэцэн үг

[цэцэн үг] (хүчээ нэгтгэх, эв нэгдэлтэй байх нь чухал) шингэн болон үйрмэг, нунтаг юмны тасралтгүй үргэлжлэн гоожих, урсах ус цувах (ус тасралтгүй гоожин урсах), будаа цувах (будаа үргэлжлэн гоожин асгарах) эвхэгдсэн, атирсан, нэхсэн, бөөгнөрсөн юмыг хөвөх, сэмлэх, тэнийлгэх дээс цувах (эвхэгдсэн дээсийг хөвөх), ноос цувах (ноосыг сэмлэж хөвөх), хонины холбоо цувах (холбоотой хонины холбоог тайлж суллах) цувалдах, цуврах, сувах.
айвал аминд тустай [цэцэн үг] (бага ч гэсэн болгоомж илүүдэхгүй), айсан хүнд аргал хөдлөх (зүйр үг) (а.айж сандарсан үед юм бүхнээс сэрэмжлэх б.гэмт хүн юм бүхнээс хулган айх), айсан газар буггүй (цэцэн үг) (үнэхээр сэжиглэсэн газар үнэн хэрэгтээ ямар ч явдалгүй, юу ч үгүй хоосон), айсан хүн адуу үргээж, ичсэн хүн хүн алах (цэцэн үг) (арга тасарч мухардсан хүн ямар ч хэрэг үйлдэхээс буцахгүй) (шилжсэн утга) малын дэлэн хөх өвдөх.
алдарт хортой [цэцэн үг] (хонжоо харан завших зантай хүн нэр хүнд муутай байдаг).
амьтан бүхэн сөгддөг [цэцэн үг] (хайр халамжтай хүнийг хүн бүхэн хүндэлдэг).
аюул [цэцэн үг] (тоглоом даахгүй бол олны шившиг) (шилжсэн утга) алив зүйлийн овоо дориун байдал аюулын сайхан (дориун сайхан), аюулын хүүхэд (овоо дориун хүүхэд), аюулын хүчтэй (овоо хүчтэй).
бага сага эрдэм нэмэр авахад тус [цэцэн үг] (эрдэм мэдлэг бага багаар хуримтлагдсаар ихэд хүрдэг) эрт урьдын явдал балар цаг (эрт урьдын цаг), балар эрт (судар түүхэнд тэмдэглэгдээгүй маш эртний үе) (шилжсэн утга) бүдүүлэг, балай мунхаг, утга учир нь мэдэгдэхгүй балар арга (бүдүүлэг арга), балар суртал (мунхаг суртал), балар битүүлэг (хоршоо үг) (учир битүүлэг).
багалын зулзага баашиндаа [цэцэн үг] (эд хөрөнгө, эрх тушаалдаа эрддэг танхай байдлыг шүүмжилсэн хэллэг).
багтаамжит хөвгүүн гэрийн эрдэнэ [цэцэн үг] (хүний эрдэм чадал хэрэгцээтэй газраа үнэ цэнэтэй).
бас нэг дархан засдаг [цэцэн үг] (хоосон нэрээр худал хуурмаг ажил хийхийг үл таашаасан хэллэг).
будаа будаагаа идэх [цэцэн үг] (хувь хувиа хөөж, хэн хэндээ харш хоргүй байх) (шилжсэн утга) хань болох хүн, хамт байх хүн хүний бараа (хажуу дэргэд нь ойролцоо байх хүн), хүний бараа харах (хүнтэй тааралдах, уулзах) (шилжсэн утга) шадар хань бараа болоочин (ихсийг дагах хүн), бараа болох (а.ихсийг дагаж үйлчлэн явах б.хамтдаа явах), бараа бологчид (дагалдан явагчид).
бузартдаггүй [цэцэн үг] (их юманд өчүүхэн бага зүйл хор болохгүй) (шилжсэн утга) хүний бодол санаа буруу тийш эргэх, буруу зүйл хийх, шударга биш зан авиртай болох сэтгэл бузартах (сэтгэл санаа буруу болох).
булингартай [цэцэн үг] (ажлын эхлэл муу бол адаг нь ч бас муу) (шилжсэн утга) тунгалаг биш сэтгэлийн булингар (сэтгэлийн сэв, эрээн бараан).
ганц сэтгэлээр чармай [цэцэн үг] (хүн цөхрөлтгүй зүтгэвэл бүтэхгүй зүйл байгүй).
гэгээрэхгүй [цэцэн үг] (алдаж онож байж ухаан суудаг).
ижил хань ховор [цэцэн үг] (ихэмэг ярвагар зантай хүнд найз нөхөр олдохгүй).
илжиг шиг бүү жороол [цэцэн үг] (бусдын дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс бүү оролц), илжгэнд эвэр ургаж, эмст сахал ургах (зүйр үг) (жам ёсонд үл нийцэх зүйл бий болох), илжигний чихэнд алт хийвч сэгсэрнэ, аргал ус хийвч сэгсэрнэ (зүйр үг) (сайн үг хэлсэн ч, муу үг хэлсэн ч ялгаагүй, үг сургаал авдаггүй), илжгэн жилийн хавар, илжгэн жилийн намар (зүйр үг) (хэзээ ч үл биелэгдэх юм), илжиг унасан ноён, тахиа унасан түшмэл (зүйр үг) (ноён түшмэл хоёрын аль алин нь өөдгүй), илжгэн хулгана (амьтан судлал) (туурайт хулгана), илжгэн цэцэг (ургамал судлал) (а.модорхог иштэй, илжигний чихтэй адил бөгөөд шаравтар ногоон навчтай, цагаан цэцэгтэй, өвөл цэцэглэдэг, ганддаггүй ургамал б.уг модонд ургадаг, хэлбэр бөөрөнхийвтэр, өнгө шар, амт амттайхан, зүйл олон жимс), илжгэн чих (а.илжигний чихийг дуурайлган хийсэн нэг төрлийн хавсаа боорцог б.(ургамал судлал) модонд ургадаг, бөөрөнхийдүү хэлбэртэй, шар өнгөтэй, амтлаг жимс) (доромжилсон үг) эргүү тэнэг яадаг муу илжиг вэ (ярианы үг, хэллэг)
манцуугийн нэмэр [цэцэн үг] (муу зүйлийг хөөргөн дэвэргэх), завилах нь жанжин, залгих нь мангас (зүйр үг) (гадаад төрх нь баатар шиг авч ховдог шунахай байдалтай).
манцуугийн нэмэр [цэцэн үг] (муу үйлд дэм болох), муу хүн гэртээ эр, модон манцуу ууртаа эр (зүйр үг) (арчаагүй эр хүн гэрийнхнийгээ дээрэлхдэг), малгүй айлд хот хоосон, манцуугүй айлд уур хоосон (зүйр үг) (аливаа үйлийг бүтээхэд шаардлагатай зүйлийг нь бүрдүүлэх хэрэгтэй).
муу санаа мангираас гашуун [цэцэн үг] (санаа муутын хор хөнөөл их), муу охиныд бууснаас мангирын талд буу (зүйр үг) (ааш муут айлд бууснаас хээр бууж мангир идэж цайлах нь дээр).
найдаж унгараг [цэцэн үг] (бүтэлгүй хүнд итгэснээс болж алдах), заяандаа найдахаар, зоригтоо найд (зүйр үг) (өөрийн хүч чадалд итгэх хэрэгтэй).
ногоо нарийхан боловч хөрсийг нэвтлэх хүчтэй [цэцэн үг] (урган төлжиж буй зүйл ялан дийлэх тавилантай) нэвчих бороо нэвтлэх (борооны ус нэвчих).
нохойгүй газар гахай хуцах [цэцэн үг] (а.эрдэм чадвартай хүн байхгүйд мэдэмхийрэх б.ямар нэгэн зүйлийг хийж чадах хүнгүй үед чадахгүй хүн орлон аргацаах), нохойн аманд орсон яс бүтэн гардаггүй (цэцэн үг) (муу этгээдийн гарт орвол сайнаа үзэхгүй), нохойн баас гурван жил болбол эмэнд орно (цэцэн үг) (хэдий муу муухай боловч нөхцөл байдлаас шалтгаалж эрхэм болж хувирах), нохойн баасыг хэдий хутгавал төдий үнэр гарна (цэцэн үг) (муу зүйлийг хөндөх тутам уг чанар нь улам илрэх),
нохойн сүүлээс ном авах [цэцэн үг] (хүнийг гололгүй эрдмийг нь сурах), нохой сүүлээ, сүүл хонгорцгоо (цэцэн үг) (дээрээс өгсөн ажил хэргийг өөрөө гүйцэтгэлгүй доод тушаалын хэн нэгэнд даалгах, цааш цааш нь дамжуулах), нохой хамартаа хүрэхээр усч (цэцэн үг) (аминдаа тулахаар аргыг нь олох), нохой мянган газар явавч баас идэхээ байхгүй (цэцэн үг) (хаа ч явсан сурсан зангаа орхихгүй), нохой хуцахаараа хуцаг, тэмээ явахаараа явна (зүйр үг) (а.аливаа зүйл гадны нөлөөллийг үл хайхран өөрийн жам ёс, зүй тогтлоор явах б.түр зуурын саадыг үл хайхран өөрийн зорьсон зорилгодоо хүрэхээр явах), нохойн хүзүүнд мах зүүж, чонын нүхэнд хонь хадгалах (зүйр үг) (итгэж болохгүй зүйлд итгэх, найдваргүй байдал), газар гишгэх малгүй, ганхийх нохойгүй (зүйр үг) (ядуу зүдүү амьдрах), нойртой хоноё гэвэл нохойгоо торд, ноён больё гэвэл зарцаа сайн торд (зүйр үг) (доодостоо халамжтай байвал дээшлэнэ) чонын цээр нэр нохой орох (чоно мал сүрэгт халдах) зурхай сарны зурхайн арван хоёр эрхтний арван нэгдэх нь нохой жил (сарны зурхайн арван хоёр эрхтний доторх нохой эзэлсэн жил), нохой сар (сарны зурхайн арван хоёр эрхтний доторх нохой эзэлсэн сар, билгийн тооллын намрын адаг сар), нохой өдөр (сарны зурхайн арван хоёр эрхтний доторх нохой тохиох өдөр), нохой цаг (арван есөн цаг дөчин минутаас хорин нэгэн цаг дөчин минут хүртэлх хугацаа), тэнгэрийн гурван нохой (одон орон судлал) (гурван марал од) (шилжсэн утга) бусармаг, зальтай, муу санаатай хүн нохой зан (зальтай, бусармаг муу зан), нохой хүн (заль мэх ихтэй хүн) (шилжсэн утга) хэцүү, төвөгтэй нохой үг (эгзэгтэй, хэцүү үг яриа), нохой хэрэг (ээдрээтэй, хэцүү хэрэг), нохой явдал болох (бэрхшээлтэй явдал тохиолдох), нохой далан хальс (ургамал судлал) (улаан өнгөтэй, улбар цагаан цэцэгтэй, голын дэргэд ургадаг нэгэн зүйл модорхог ургамал), нохой зангуу (ургамал судлал) (тариалангийн газар, замын хажуу газраар ургадаг, үр нь тостой бөгөөд түүгээр нь маажин хийдэг, навч ба үндэс нь шар ногоон будагтай зангуу нь малын арьс үсэнд шигдэнэ), нохойн үзэм (ургамал судлал) (өндөрдүү, цагаан цэцэгтэй нэг наст өвс, бүхэл өвс нь эмэнд орно), нохойн хоншоор (ургамал судлал) (зэрлэг, тэргүүлэгч цэцэг), нохойн хошуу (ургамал судлал) (мөчир ба ишиндээ өргөстэй, голын эрэг, ойн захаар ургадаг бутархаг ургамал үр жимс нь аминдэм ихтэй чийг бам өвчинд хэрэглэдэг), нохойн хошуухөнгөн замаг (ургамал судлал) (цэцэг нь ганцаар буюу хэд хэдээр дэлгэрдэг, голын хөвөө, уулын хажуу, хормой, бут сөөг, ой шугуй дотор буюу зэгстэй газар ургадаг бут мод), нохойн хууххээрийн хэмх (ургамал судлал) (иш нь нарийн урт, цэцэг нь навчныхаа өвөр хажууд дэлгэрдэг, уулын хажуу, гуу сувгийн хөвөөгөөр зэллэн ургадаг нэг наст өвс, жимс нь эмэнд орно), нохой хуш (ургамал судлал) (хоёр хоёроороо багцлан ургадаг, мөнх ногоон тураг мод, барилгад хэрэглэнэ, давирхай, шилмүүс, жимснээс нь анхилам үнэртэй тос гарган авдаг, үрийг нь хүнсэнд хэрэглэхээс гадна тос шахаж авч, бас эмд орно), нохой шивээ өвснохой бөөдий (ургамал судлал) (маш уян бөх сайн үндэстэй, өндөрдүү, уулын хажуу, элсэрхэг газар, голын хөвөөгөөр ургадаг, тэжээлийн нэг наст өвс, сахал үндсээр нь шүхэр зэргийг хийнэ), нохойн сойрнохойн шээрэнгэ (ургамал судлал) (ногоовтор мөчиртэй, навч цэцэг нь эмд ордог, уулын хажуу, ар, ээвэр газар, бут сөөгний дунд ургадаг багавтар бут мод), нохойн хэл (ургамал судлал) (цайвар цэцэгтэй, уруул цэцгийн овгийн олон наст өвс), нохойн шийр (ургамал судлал) (говь цөл газар ургадаг, шүүслэг гонзгой навчтай), нохойн ялаа (амьтан судлал) (нохойн биед төрсөн ялаа), нохой бөөс (амьтан судлал) (цус сорж амьдардаг, дэвхэрч үсчдэг жижигхэн шимэгч шавж), нохой галуу (амьтан судлал) (халуу (мэргэн үг) гэдэг шувууны улаан хошуутай, алаг хүзүүтэй нь), нохой мич (амьтан судлал) (нэгэн зүйл мич), нохой зээх (амьтан судлал) (суусрынхан овгийн сүүгээр бойжигч нэг зүйл махин амьтан, бие лагс, далан таваас зуун таван сантиметр урт, бараавтар хүрэн зүстэй, өтгөн ширүүн үстэй, биеийн хажуугаар ташуу цайвар зурвастай, евроази, хойд америкийн шилмүүст ойд тархан амьдарна), нохой шогширнохой шогшуур (амьтан судлал) (нүд улаан, жигүүр урт, модны батганыг барьж иддэг нэгэн зүйл шувуу).
нумаа нуух [цэцэн үг] (хорт муу хэргийг хийгээд ул мөрөө баллах), нумны хөвч нь сул бол сумны тусалт
нутаг сахидаг [цэцэн үг] (нутаг орондоо амьдарч өв хөрөнгөө залгамжлах).
олон модноос оолийн гээ [цэцэн үг] (а.элбэг юмнаас мууг нь сонгон авах б.(шилжсэн утга) бүтэлгүй хүнийг егөөдсөн нь), олны ам уулын толгой эргүүлнэ (цэцэн үг) (олон их хүчтэй байдаг), олныг хэсч
орчлонгоор гэр хийх [цэцэн үг] (өөрийн гэсэн орон гэргүй, айл айлд хонож өнжин амьдрах), олон юм үзэж, ооныг сүүлдсэн хүн (зүйр үг) (газар нутгаар хэсэн явж, их зүйл үзсэн хашир догь хүн), олноос олон гарз, цөөнөөс цөөн гарз (зүйр үг) (аливаа зүйлийн хохирол нь хэмжээнээсээ хамаарна), олон орвол цайгүй, орой орвол зайгүй (зүйр үг) (нэг зүйлийг олонтоо давтвал ад болно), сайн явахад садан олон, саар явахад дайсан олон (зүйр үг) (нэр төртэй явахад хүрээлэн тойрох хүн их байдаг, уруудан доройтох цагт туслан тэтгэх хүн ховор байдаг) (шилжсэн утга) нийтээр, бүгд бултаар олны өмнө (нийтийн өмнө, олон хүний урьд), олонд алдарших (нийтийн дунд нэр алдар түгэн цуурайтах), олон дээгүүр амьдрах (өөрийн гэр оронгүй айл хэсэн амь зуух), олноос тасрах (бусдаасаа салан зожигрох), олны танил хүн (нийтээр мэдэх алдартай хүн), олны тус (нийтийн тус), олны итгэл (хүмүүсийн итгэл), энгийн олон (ард иргэд), олон бүгд (нийт даяар), даяар олонзон олонтүмэн олон (нийт ард иргэд), хамт олон (ямар нэгэн харьяалалд хамтдаа багтаж буй хэсэг бүлэг хүн), ажлын хамт олон (хамт ажиллаж буй бүх хүн), олон нийтийн байгууллага (үндсэн хуульд заасан эрхийнхээ хүрээнд сайн дурын үндсэн дээр эвлэлдэн нэгдсэн байгууллага), олон нийтийн санал (нийгмийн үйл явдалд элдэв бүлэг, байгууллага, тусгаар бие хүний үйл ажиллагаанд харилцах харилцааг багтаасан нийтийн ухамсрын байдал), ард олон (хоршоо үг) (түмэн олон), олон нийт (олон түмэн), олон түмэн (хоршоо үг) (ард түмэн, олон хүн), олон түмний дунд (нийтийн дотор), олноо өргөгдсөн он (түүхэн үг, түүхийн нэр томьёо)хуучир. (богд хаант монгол улсын оны цол манжийн дарлалаас чөлөөлөгдөж, тусгаар монгол улс байгуулсан оны өргөмж нэр), олноо өргөгдсөний арван нэгдүгээр он (түүхэн үг, түүхийн нэр томьёо)хуучир. ( он), олноо цутгуур (хэд хэдэн хэвийг хооронд нь холбож цутгах арга олон хувь цутгахад зориулсан) улс хоорондын олон улсын бага хурал (гадаад улс орныг хамарсан бага хурал), олон улсын гэрээ (улс гүрэн хоорондоо, улс гүрний болон олон улсын байгууллага хоорондоо улс төр, цэрэг, худалдаа, эдийн засаг, соёл, нийгэм, хүний эрх, хууль зүйн тодорхой асуудлаар хэлэлцээ хийж, харилцан эдлэх эрх, хүлээх үүргийг тогтоох, өөрчлөх, зогсоох талаар зөвшөөрөлцсөн тохиролцоог тодорхойлсон баримт бичиг), олон улсын эрх зүй хууль. (улсуудын хоорондын харилцааг зохицуулах хууль зүйн зарчмууд, хэм хэмжээний тогтолцоо).
өвөл хавар хоёр нийлж зунаа барна [цэцэн үг] (хүйтэн, салхи шуурга ихтэй), өвлийн хүйтэн хавартаа,
өрөөлийн хоол илүү амттай [цэцэн үг] (хүний юм илүү санагдах), өөрөө зовоогүй хүн, өрөөлийн зовлонг мэдэхгүй (зүйр үг) (биеэр мэдрээгүй бол нөхцөл байдлыг ойлгодоггүй).
саглагар мод ургаагүй бол шаазгай хаанаас ирэх вэ [цэцэн үг] (а.хэрэг явдалд учир шалтгаан бий б.хэргээ бусдад түлхэх).

Нээлттэй мэдээллийн сан www.opendatalab.mn цахим хуудсыг ашиглах, мэдээлэл хайх, түгээх хэн бүхэн доорх нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрсний үндсэн дээр үйлчилгээ авах эрхтэй.

  1. Хуульд зааснаар төрийн болон орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд, бусад нийтийн эрх зүйн хуулийн этгээдээс олон нийтэд нээлттэй байршуулсан мэдээллийг иргэд, олон нийт үнэн зөв гэж үзэх эрхтэй. Иймд тухайн мэдээллийг мэдээллийн сан, түүнийг хариуцагч Бодлогод залуусын хяналт ТББ болон системийн ашиглалтыг хариуцсан аливаа хувь хүний байр суурь гэж үзэхгүй ба анхдагч эх сурвалжаас хүлээн авсан мэдээллийн үнэн зөв эсэх, тухай мэдээллийн талаар аливаа хууль эрх зүйн маргаан байгаа эсэхэд мэдээллийн сан хариуцлага хүлээхгүй.
  2. Мэдээллийн сан нь техникийн нөхцөл, боломжоос шалтгаалан тодорхой цаг хугацааны давтамжтайгаар албан ёсны эх сурвалжуудаас мэдээллийг татан авч, тухайн цаг үед үнэн зөвд тооцогдож байсан мэдээллийн түүх үүсгэдэг. Иргэд, олон нийт мэдээллийн санг хэзээ ашиглаж байгаагаас үл хамааран мэдээллийн түүхтэй танилцах эрхтэй тул тус мэдээлэл хуучирсан, эсхүл анхдагч мэдээллийн эх сурвалжаас устгасан, нэвтрэх боломжгүй болсон гэх үндэслэлээр тус мэдээллийн сангаас хасахгүй болно.
  3. Мэдээллийн санг ашиглан мэдээ, сурвалжилга бэлтгэх болон олон нийтэд түгээх бүхий л этгээд мэдээллийн санд хадгалагдаж буй өнгөрсөн үеийн болон одоогийн мэдээллийн үнэн зөв, хүчинтэй эсэхийг зөвхөн анхдагч эх сурвалж болон түүнийг хариуцагч төрийн эрх бүхий байгууллагаас нягталж шалгах үүрэгтэй.
  4. Энэ үйлчилгээний нөхцөлийн 3-т заасан үүргээ хэрэгжүүлээгүйтэй холбоотойгоор бий болох аливаа эрсдэл, хариуцлагыг зөвхөн тухайн этгээд хариуцах бөгөөд мэдээллийн систем болон түүнд холбогдох этгээдийг аливаа учрах нэхэмжлэл, хариуцлагаас чөлөөлнө.
  5. Тус мэдээллийн сангийн зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан бөгөөд мэдээллийн сангаас боловсруулж хүргэсэн мэдээллийг олон нийтэд дурдах тохиолдолд эх сурвалжийг заах нь оюуны өмчийн эрхийн зөрчил үүсгэхгүй байх үндэслэл болно.