Зүйр үг

[зүйр үг] (эх нь хээр алаг бол хүү нь шийр алаг) монгол төрийн наадамд долоо давсан бөхөд олгох цол заан мэт, аварга том, их заан хад (сүрлэг том хад цохио), заан дал (ургамал судлал) (далдуутан овгийн төрөл мод), заан мод (ургамал судлал) (халуун орны асар том нэгэн зүйл шилмүүст мод), заан таваг (ургамал судлал) (хужир, боргио, будаг, намаг, элс бүхий газраас бусад газарт ургана, хүрэн судалтай, ногоон иштэй, хүний хумсын төдий дүгрэг бөгөөд догол гарсан захтай цайвар ногоон навчтай, жижиг цагаан цэцэгтэй, үр таван хэлтэс нийлсэн шивээ өргөстэй нэгэн зүйл ургамал, шувуун таваг) (ярианы үг, хэллэг) том цүнхтэй ачаа.
[зүйр үг] (зусар бялдууч хүнд олз ашиг бага байдаг).
[зүйр үг] (залхуу хүн байгаа юмаа ч ашиглаж чаддаггүй) малын хол явах дургүй, хашин залхуу амьтан (нозоорч хөшсөн дөжир амьтан), залхуу шар (хашин шар) (шилжсэн утга) бие нозоорч, амрах дур хүрсэн үе залхуу хүрэх (бие нозоорон ядарч, амармаар болох).
[зүйр үг] (залхуу хүн юм байлаа ч ашиглаж чаддаггүй).
аальгүйгээс хамаргүй нь дээр [зүйр үг] (тогтворгүй сээтгэнүүр хүнийг егөөдсөн санаа).
авгайдаа баатар [зүйр үг] (муу нь муудаа дээрэлхүү) (шилжсэн утга) хөл адагт мөргөх (хөлд мөргөх).
аврал [зүйр үг] (тухайн нөхцөл байдалд тус болох зүйл).
аймаг холдоо сайн [зүйр үг] (уул усны ойр нь, ураг төрлийн хол нь дээр), айлдаа итгэмжтэй, аймагтаа хүндтэй (зүйр үг) (нутаг усандаа нэр хүндтэй).
алгадвал багадна [зүйр үг] (хэрэг хийсэн хүнд оноох шийтгэлийг тохируулах) (шилжсэн утга) юмыг эвдэж сүйтгэх, баллах (ярианы үг, хэллэг) хохироох, нэр төрийг нь унагах худал хэлээд намайг аллаа шүү (худал хэлж намайг их хохироолоо шүү). алба(н) (нэр үг) улсын ба албан байгууллагын ажил үйл алба залгуулах (а.албаны ажлыг гүйцэтгэх б.юмыг ёс төдий хуумгай хийх), алба өнгөрөөх (а.алба залгуулах б.ажил үүргийг ор нэр болгох), алба хаах (а.албан байгууллагад үүрэг биелүүлэх б.цэрэгт явах в.ор нэр төдий гүйцэтгэх), албан тушаал (ажил алба эрхлэхэд хүлээх үүрэг), албан тушаалтан (төрийн байгууллагад ажилладаг тодорхой эрх мэдэл бүхий хүн), албан тушаалын гэмт хэрэг хууль. (албан тушаалаа ашиглан хууль бус үйл ажиллагаа явуулах), албан тушаалын хэнээрхэл (улс төр) (эрх мэдэл бүхий албан тушаалд томилогдох гэсэн ёс бус оролдлого, сонирхол), албан хаагч (оюуны хөдөлмөр эрхлэн, тогтоосон хэмжээний цалин авдаг хүмүүс, улсын байгууллагын ажилтан), албан бичгийн найруулга (хэл шинжлэл)(албан бичгийн утга найруулга), албанд томилох (тодорхой албан тушаалд томилох), төрийн алба (төрийн ажил), цэргийн алба (цэргийн нэр томьёо) (цэргийн үйл), хааны алба халаатай, эзний алба ээлжтэй (зүйр үг) (удирдах албан ажил нь ээлж солиотой байдаг), алба ахуй (хоршоо үг) (ажил ахуй), алба ажилажил алба (хоршоо үг) (ажил төрөл) улсын хамаатай зүйл улсын алба (улсын ажил), албан бус сургалт (сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсрол, их дээд сургуулийн сургалтаас гадуур явагдах сургалтын үйл ажиллагаа), албан сургалт (тодорхой хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх зорилгоор заавал явуулах сургалтын үйл ажиллагаа), албан сургууль (улсын сангаас бүх хэрэглэгдэхүүнийг гаргаж, улсаас эрхлэн байгуулсан сургууль) үйлдвэрлэлийн салбар, албан байгууллагын доторх тусгай ажил үүрэг гүйцэтгэх хэсэг албан тасалгааны тавилга (ажлын байранд тавихад зориулсан иж бүрэн хогшил), ашиглалтын алба (ашиглалтын ажлын хэсэг), харуулын алба (харуулын ажлын хэсэг) захиран тушаах журмаар заавал гүйцэтгэх үүрэг албан татварын хууль (хуулийн дагуу нэгдсэн зориудаар, санаатайгаар албаар саатуулах (санаатай саатуулах), албаар ам сээр тааруулах (үйл хэргийг зориуд санаатайгаар тааруулах гэж оролдох).
алдарт хортой [зүйр үг] (эд юманд шуналгүй гярхай байж, ажлаа сайн хийх хэрэгтэй).
алцайж унтагч [зүйр үг] (ажил төрөл муутай унхиагүй залхуу).
асааж болохгүй [зүйр үг] (манжийн хаад ноёдын эрх мэдэл жирийн ардынхаас хэт их дээгүүр) эзэн гүрнээс колони хараат орон, муж улсад суулгасан захирагч амбан захирагч (хоршоо үг) (эзэн гүрний төлөөний захирагч), амбан явахгүй (юу ч бүтэхгүй), амбан явж, гамбир хайрахгүй (юу ч бүтэхгүй, юу ч үгүй хоцрох).
ачир дээрээ атаа жөтөө [зүйр үг] (наанаа сайхан юм ярьж, цаанаа хорсол өвөрлөх).
баатар [зүйр үг] (оюун ухаан бүхнээс хүчтэй), бие өтлөвч санаа өтлөхгүй (цэцэн үг) (бие хөгширсөн ч ухаан санаа эрүүл) юмны тал, хэсэг, зүг чиг уулын ар бие (уулын ар этгээд), баруун бие (баруун этгээд), их бие (аливаа юмны гол хэсэг) (шилжсэн утга) бялдар, шинж байдал бие байдал (хоршоо үг) (бялдар байдал), бие бялдар (биеийн төрх байдал), бие сэтгэл (санаа бодол), бие төлөв (а.хүний байр байдал б.хүний гадаад төрх), бие тэгш (цогцос өв тэгш), бие тэнхээ (хоршоо үг) (хүний бие махбод болон хүч тамир), бие хар (биеийн хэлбэр галбир болон бусад зүйл), биеийн тамир (бие махбодыг сайжруулахын тулд төрөл бүрээр хийх дасгал) (шашны нэр томьёо) бод биеэр үйлдэх үйлийн нэр биеийн гурван нүгэл (амьтан алах, хулгай хийх, буруу хурьцал) (хэл шинжлэл)үйлийн эзэн нэгдүгээр бие (би), хоёрдугаар бие (чи), гуравдугаар бие (тэр).
баатартаа эрдэж барсын бөгс маажих [зүйр үг] (бардаж байж биедээ гай төвөг учруулах).
барсыг уулнаас нь салгах [зүйр үг] (бусдыг ашигтай байрнаас нь зайлуулах, өмөг түшигээс нь холдуулах), барсын уурыг бамбарт, багшийн уурыг шавьд (зүйр үг) (хүчирхэгт дарагдсан хорслоо буурайд гаргах), барсын оны олом (одон орон судлал) (тэнгэрийн оёдлын олом), барсын саалины гилбэр хуучир. (сумны хоёр этгээд хошуундаа сэрвээтэй, хүзүү охор, сааль тавихад хэрэглэх сум), барс олс (ургамал судлал) (уулын жалга, горхины хөвөө, сийрэг ой модон дотор ургадаг олон наст өвс) (зурхай судлал, зурхайн ухаан) сарны зурхайн арван хоёр эрхтний гуравдахь нь барс жил (билгийн тооллын арван хоёр жилийн гуравдахь нь буюу барс эзэлсэн жил), барс сар (хаврын тэргүүн сар), барс цаг (гэгээ шарлах үе буюу .. хүртэлх цаг).
барьж болохгүй [зүйр үг] (хүний бодож санаж байгааг мэдэхэд бэрх).
болгох [зүйр үг] (ялихгүй юмыг хэтрүүлэн магтах).
болохгүй [зүйр үг] (бусдыг хий дэмий дуурайх хэрэггүй).
болохгүй [зүйр үг] (хүний бодож санаж байгааг мэдэхэд бэрх), бух ноололдоон (тоглоом) (хоёр талаас шалбуур өмссөн бөх гарч, сарлагийн бух хөдөлгөөнөөр барилдах газарт очоод, халз тулан ноцолдож, далыг шороодсон нь дийлдэг нэг төрлийн барилдаан, чөлөөт бөхийн эртний хэлбэр гэж үздэг) (шилжсэн утга) бөх, хүчтэй, бузгай том бух тэрэг (галт тэрэгний хөдөлгүүр).
борвийг нь сунгах [зүйр үг] (багаас нь асарч, сувилж өсгөх).
бургас хадах гээд хулс хадах [зүйр үг] (хэлэх, хийх нь зөрөх, ам, ажил нь зөрөх).
бүгдээрээ дутрай бол бүтэхийн тэмдэг [зүйр үг] (олуул сэтгэл нийлбэл ямар ч үйлийг бүтээж чадна) боловсрох, гүйцэх.
бэлтгэлтэй бол хурдан [зүйр үг] (үйл хэрэгт бэлтгэл хамгаас чухал) бэлтгэн нийлүүлэх ажил, алба мал бэлтгэл (мал бэлтгэн нийлүүлэх ажил), ноос бэлтгэл (ноос бэлтгэх ажил, ноос худалдан авах ажил), түүхий эд бэлтгэл (түүхий эд бэлтгэх ажил).
бялзуухайн аманд буурцаг багтахгүй [зүйр үг] (а.бага юманд их юм үл тохирох б.хэрэг юмыг хэр хэмжээнээс нь хэтрүүлж болохгүй), тэжээсэн бяруу тэрэг эвдлэх (зүйр үг) (даврах, өөгших, цаашлах) өвөл эрт гарсан тугал зарим амьтны хоёр настай төл бяруун өтөг (хоёр настай баавгай).
бясалгалгүй багш [зүйр үг] (а.эрдэм чадваргүй, хичээл сурлагагүй хүн б.тус дэмжлэггүй, үр ашиггүй зүйлийг зүйрлэсэн хэллэг).
галзуу хүнд салхи нэмэр [зүйр үг] (элдэв зүйлээр гоёх дуртай), ганган хүний үхэл хавар, намар (сэрүүний үед гангархан нимгэн хувцасласан хүнийг шүүмжлэн хэлэх үг) үзэмж төгөлдөр, үзэмжтэй сайхан ганган байгаль (үзэсгэлэнтэй сайхан байгаль), ганган улаан тэмээ (сайхан улаан тэмээ). ганганаа(н) (нэр үг) ганганах дуун шувуудын ганганаан (шувуудын ганганах дуун), ганганаа гунганаа (хоршоо үг) (зэллэсэн буюу нуурт чуулсан шувуудын дуугарах дуу).
доромжилдоггүй [зүйр үг] (төлөв төвшин, дүн нуруутай байх нь чухал).
дөч хонох [зүйр үг] (хэт хялбарчлах гээд хугацаа алдах), дөтийг харж дөрөв хонох (зүйр үг) (аливаа зүйлийн саад бэрхшээлийг бодолгүй яарвал улам хүнд бэрх болж магад) амар хялбар эрдэм сурах дөт зам (эрдэм сурах хялбар арга) дотно, элэгсэг.
дутуугаа гүйцээх [зүйр үг] (санасныгаа гүйцээх, бүрэн дүүрэн гүйцэтгэх) том биш, жижиг биш дунд гарын толь бичиг (үгийн багтаамжийн хувьд их гарын толиос бага, бага гарын буюу товч толиос их үгтэй толь бичиг), дунд харуул (мод харуулдах хэмжээгээр том биш багаж), дунд гарын шаазан (өдөр тутмын хэрэглэх багавтар шаазан аяга) дотор, угт санаан дунд (санаа бодол дотор).

Нээлттэй мэдээллийн сан www.opendatalab.mn цахим хуудсыг ашиглах, мэдээлэл хайх, түгээх хэн бүхэн доорх нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрсний үндсэн дээр үйлчилгээ авах эрхтэй.

  1. Хуульд зааснаар төрийн болон орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд, бусад нийтийн эрх зүйн хуулийн этгээдээс олон нийтэд нээлттэй байршуулсан мэдээллийг иргэд, олон нийт үнэн зөв гэж үзэх эрхтэй. Иймд тухайн мэдээллийг мэдээллийн сан, түүнийг хариуцагч Бодлогод залуусын хяналт ТББ болон системийн ашиглалтыг хариуцсан аливаа хувь хүний байр суурь гэж үзэхгүй ба анхдагч эх сурвалжаас хүлээн авсан мэдээллийн үнэн зөв эсэх, тухай мэдээллийн талаар аливаа хууль эрх зүйн маргаан байгаа эсэхэд мэдээллийн сан хариуцлага хүлээхгүй.
  2. Мэдээллийн сан нь техникийн нөхцөл, боломжоос шалтгаалан тодорхой цаг хугацааны давтамжтайгаар албан ёсны эх сурвалжуудаас мэдээллийг татан авч, тухайн цаг үед үнэн зөвд тооцогдож байсан мэдээллийн түүх үүсгэдэг. Иргэд, олон нийт мэдээллийн санг хэзээ ашиглаж байгаагаас үл хамааран мэдээллийн түүхтэй танилцах эрхтэй тул тус мэдээлэл хуучирсан, эсхүл анхдагч мэдээллийн эх сурвалжаас устгасан, нэвтрэх боломжгүй болсон гэх үндэслэлээр тус мэдээллийн сангаас хасахгүй болно.
  3. Мэдээллийн санг ашиглан мэдээ, сурвалжилга бэлтгэх болон олон нийтэд түгээх бүхий л этгээд мэдээллийн санд хадгалагдаж буй өнгөрсөн үеийн болон одоогийн мэдээллийн үнэн зөв, хүчинтэй эсэхийг зөвхөн анхдагч эх сурвалж болон түүнийг хариуцагч төрийн эрх бүхий байгууллагаас нягталж шалгах үүрэгтэй.
  4. Энэ үйлчилгээний нөхцөлийн 3-т заасан үүргээ хэрэгжүүлээгүйтэй холбоотойгоор бий болох аливаа эрсдэл, хариуцлагыг зөвхөн тухайн этгээд хариуцах бөгөөд мэдээллийн систем болон түүнд холбогдох этгээдийг аливаа учрах нэхэмжлэл, хариуцлагаас чөлөөлнө.
  5. Тус мэдээллийн сангийн зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан бөгөөд мэдээллийн сангаас боловсруулж хүргэсэн мэдээллийг олон нийтэд дурдах тохиолдолд эх сурвалжийг заах нь оюуны өмчийн эрхийн зөрчил үүсгэхгүй байх үндэслэл болно.