Бие бүтэц, анатоми

аорт [бие бүтэц, анатоми] зүрхний зүүн ховдлоос гараад улаан хоолой, цээж, хэвлийн хөндийг дагаж, ууц хүртэл үргэлжлэх том судас гол судас.
артери [бие бүтэц, анатоми] зүрхнээс гарсан цусыг бүх бие махбодод тараах судас артерийн судас (тараагуур судас).
багалзуур [бие бүтэц, анатоми] амны хөндий, улаан хоолой хоёрын нийлэх суваг багалзуурын уг (эрүүний доодох хоолойн уг), багалзуур шахах (хоолойн тус газраас атган цухалдуулах), түүшүү багалзуур (хоршоо үг) (араа шүдний уг болон төвөнхийн орчим газар).
бугуй [бие бүтэц, анатоми] шууны төгсгөлийн нарийссан хэсэг гарын сарвуу, шуу хоёрын нийлэх зааг хэсэг бугуйн цаг (бугуйд зүүх цаг), гар бариад бугуй барих (улам даврах, ахин цаашлах).
вен [бие бүтэц, анатоми] хүн, амьтны эрхтнээс нүүрс хүчлээр ханасан цусыг хурааж зүрхэнд авчирдаг нимгэн ханатай судас хураагуур.
гандан [бие бүтэц, анатоми] гарын шууны яс, нарийн чөмөг гандан шуу (гарын шуу).
гол [бие бүтэц, анатоми] хүн, амьтны хэвлийн дотоод талд сээр нуруунд наалдан тогтсон сэлтэр, бүдүүн судас гол судал (гол судас), гол судас (бие махбодын артерийн судсыг тэтгэх тэжээх гол том судас), гол зүрх (амин зүрх), голт зүрх (а.амьтны амин зүрх б.хамгийн дотно хайртай хүн в.үнэн сэтгэл зүрх), голыг нь таслах (амийг нь таслах), үнэн голоосоо (үнэн сэтгэлээсээ), гол гонсойх (сэтгэл дундуур болох, гомдох), гол зогоох (а.өлбөрөхгүйн төдийхөн идэх б.амь зуух), гол орох (өлсгөлөн үедээ бага зэрэг юм идэх), гол нь харлах (а.харамсах, гомдох б.өлсөх), гол тасрах (а.ихэд өлсөх б.амь алдах, үхэх), гол өөд хүйт оргих (гомдох, гол гонсойх), голыг нь самнах (амийг нь таслах, алах), голд орох (а.аминд орох б.үнэхээр итгэх), голсон юм голд орж, шилсэн юм шилд гарах (зүйр үг) (голж байсан юм хэрэгтэй болж, шилж байсан зүйл хэрэггүй болох).
гүрээ [бие бүтэц, анатоми] хоолойн хажуугийн хоёр талыг дагаж байдаг бүдүүн судал ба түүний орчин
дагз [бие бүтэц, анатоми] толгойн арын хэсэг толгой дагз (хоршоо үг) (хүний толгой болон толгойн ар хэсэг).
дух [бие бүтэц, анатоми] нүднээс дээших магнайн тус газар духаа үрчийлгэх (духандаа үрчлээ гаргах), духаа цоортол мөргөх (маш ихээр мөргөн залбирах, гуйх), духаа шаах (их гэмшиж харамсах), духаараа мөргөх (магнайн тус газраар мөргөх), духны яс (дух орчмын яс), дух магнай (хоршоо үг) (хөмсөгний дээдээс аваад үс хүртэлх хэсэг), дух цох (хоршоо үг) (гавлын ясны магнайн төв хэсэг), дух чулуу (эрдэс судлал) (хонин чулуу).
залгиур [бие бүтэц, анатоми] амны хөндийн хойд хэсэг дэх булцан, салст бүрхэвчээр бүрэлдсэн хэсэг, амьсгалах, хоол унд залгих үүрэгтэй хөндий гуурс багалзуур, анагаахад хамрын хөндийн, амны хөндийн, төвөнгийн гэж гурав хуваана залгиурын үрэвсэл (анагаах ухаан) (амьсгалын дээд эрхтний гэмтэл, түлэгдлийн үед залгиурын хана үрэвсэж өвчлөх эмгэг).
нугас [бие бүтэц, анатоми] хүн болон сээр нуруутан амьтны нурууны нүхэн дотор байх төв мэдрэлийн системтэй холбоотой нялцгай зүйл нугас мэдрэл (нугаснаас шууд гарсан мэдрэлийн судас), нугасыг нь таслах (хүн, амьтны нурууны үеийн нүхэн дотор байх төв мэдрэлийн системийг тасалж үхэлд хүргэх), нугасны ус (нугас орших сувагт байх шингэн зүйл), нуруу нугас (хоршоо үг) (хүн, амьтны ар голын дагуу байрлан дотор нүхэнд нь мэдрэлийн системийн бодос орших хэсэг хэсэг олон яс), нугасгүй дуртай (тун их дуртай). нугасыг нь олохгүй, нурууг нь олох (ажил хэргийн голыг олохгүй ч ойролцоогоор төсөөлөх). нугас(ан) (нэр үг) дундаа эргэх голтой хоёр хавтгай төмрийг хавсруулж хийсэн хаалга цонх, хавхаг зэргийг жаазтай нь холбож нээх хаахад ашиглах хэрэгсэл хаалганы нугас (хаалга тогтоох зориулалт бүхий эргэх голтой хавтгай төмөр), нугас хийх (хаалга, цонхыг их биетэй нь барих тогтоох), нугас муутай хаалга савдаг, нуруу муутай хүн шарвадаг (зүйр үг) (итгэл найдваргүй байдалтай) хоёр банзны хооронд нийлүүлэн зуулгаж тээг болгох бяцхан мод механизмын хоёр ангийн гол бүхий хөдөлгөөнтэй холбоо.
нэхдэс [бие бүтэц, анатоми] бие махбодын хэсэг бүлэг эс нэхдэс судлал (шинжлэх ухаан) (ургамал амьтны бие махбодын нэхдэсийн зохион байгуулалтыг судлах ухаан), холбох нэхдэс (бие махбодыг холбогч эс).
олгой [бие бүтэц, анатоми] хүн ба адгуусан амьтны бүдүүн гэдэсний мухар хэсэг мухар олгой (олгойн мухрын дээр байх дотроо битүү, нарийн унжлага), олгойн цутгалан (нарийн болон бүдүүн гэдэсний уулзвар газар), олгой тос (олгойд хийсэн тос), олгой тэжээх (гэдсээ тэжээх), олгой хагаравч тогоон дотроо (аливаа зүйл хэм хэмжээндээ байх), олгойтой ус шиг (эв хавгүй, хэлбэр галбир муутай байдал), олгойдоо ховдог хүн баян боловч сэтгэл нь ядуу (зүйр үг) (ханаж цадахыг үл мэдэх шуналтай зан байдал), олгой хорхой (амьтан судлал) (говьд амьдардаг, олгой мэт хэлбэртэй, маш хортой хорхой).
олжиго [бие бүтэц, анатоми] олгойн хажууд байх илүү эрхтэн.
өндгөвч [бие бүтэц, анатоми] эм бэлгийн өндгөн эс бүрдүүлэх эрхтэн өндгөвчний үрэвсэл (анагаах ухаан) (өндгөвч өвчилсөн нь).
өрц [бие бүтэц, анатоми] хүн, амьтны цээжний хөндий, хэвлийн хөндий хоёрыг заагласан булчинлаг хальс бүхий мах өрцөн доторх зүрх шиг. ааз., өнгөн дээрээ үнсээд авмаар, өрцөн дотроо өшиглөөд авмаар (зүйр үг) (хуурамч зан байдалтай) (шилжсэн утга) гол дунд өрцөө татах (ихэд харамлах), өгнө гэвэл өрцөө татна, авна гэвэл алгаа тосно (зүйр үг) (харамч, шуналтай хүн).
сав [бие бүтэц, анатоми] умай савны өвчин (умайн өвчин), савны гэм (умайн эмгэг), сав агших (умай агших), сав хэвтэш (хоршоо үг) (умай), нууц сав (нууцын орон, эм бэлгэ эрхтэн).
судас [бие бүтэц, анатоми] бие махбодын дотор цус гүйх гуурсан эрхтэн судас барих (а.судасны цохилтоор нь оношлох ардын эмчилгээний нэгэн арга б.(шилжсэн утга) эв аяыг нь тааруулах), судас бүдүүрэх (судас хэвийн хэмжээнээс томрох), судас гүрийх (судас тодорч харагдах), судас лугших (судас хүчтэй цохилох), судас хатуурах (артерийн судас хатууран бүдүүрэх), амин судас (а.аминд хүрч болох эмзэг судас, гол судас б.(шилжсэн утга) маш чухал, хэрэгцээтэй), хялгасан судас (салбарласан нарийн судас), судас шөрмөс (хоршоо үг) (бие махбодын цус гүйх нимгэн гуурс болоод булчингийн бүлх шандас), зүрх судас (хоршоо үг) (хүн, амьтны цусны эргэлтийн гол эрхтэн болоод цус гүйх гуурс), судсыг нь атгах (юмны голыг олох).
сүүж [бие бүтэц, анатоми] хүн, амьтны гуяны дунд чөмөгний дээд этгээдэд ууцтай холболдон байдаг нүхтэй яс сүүж гарахсүүж мултрах (дунд чөмөгний дээд үзүүр нь сүүжний тогооноос мултарч гарах), сүүжний хонхорсүүжний тогоо (сүүжинд, дунд чөмөгний нарийн үзүүрийн мөргөж байдаг хонхор), сүүжний толгой (сүүжний ясны ууцтай холбогдож байгаа хэсэг), сүүжний яс (сүүж), сүүж цоорох (хэвтрийн өвчтэй хүний сүүж хавь газрын арьс нимгэрч цоорох), сүүжээ амраах (а.хэвтэж амрах б.(шилжсэн утга) ажил хийхгүй сул байх), сүүжээ чирэх (эцэж цуцсан адгуус амьтны явах), сүүжин мануул (унтаж байгаа манааны хүн), сүүж нь барс, сэтгэл нь туулай (зүйр үг) (чадалтай боловч аймтгай), сүүлийн хүнд үггүй, сүүжний толгойд махгүй (зүйр үг) (хэлбэл ихэс дээдсийн зөв, эгэл ардад зөв байдаггүй), сүүжиндээ хүчтэй хүн ганц биеэ тэжээнэ, сэтгэлдээ хүчтэй хүн түмэн хүнийг тэжээнэ (цэцэн үг) (оюун ухаан эрхэм).
сээр [бие бүтэц, анатоми] хүн, амьтны хүзүүний үе харцагын үе хоёрын хооронд байх бөгөөд хавирганы бураа залгалдан орших, нурууны арван хоёр үе яс мэгжин сээр (өндөр, гүдгэр сээр), хар сээр (хүзүүний эхний хоёр үе), сээрийн үе (сээр хоорондын мөгөөрсөн бэхэлгээ), сээр нуруутан (хөвчтөн амьтны салбар хүрээнд багтах толгой, их бие, сүүл бүхий амьтад), сээр заах (а.хүч тэнхээ ихтэйдээ бардах б.эрх сүртэйдээ омгорхох), сээр шаах (үхрийн богино сээрийг мөлжөөд, нүцгэн нударгаар шахаж хугалах монгол эрчүүдийн наадам), сээрэн дунгуй (нуруун дээгүүрээ дамнуулан хаях бөхийн мэх), сээрийн эм (ургамал судлал) (өргөн хавтгай навчтай, ягаан цэцэгтэй нэг наст өвс, голдуу сээр нурууны өвчнийг анагааха эмэнд орно), сээр гозойлгох (омог зааж, дээрэнгүй аашлах), сээрнийхээ махаа барах (а.үр ашиггүй зүйлд дэмий зүтгэх б.ихээхэн хүч зарах), албаар ам сээр тааруулах. (үйл хэргийг зориуд санаатайгаар тааруулах гэж оролдох), хавирга сээрээ түшдэг, сээр хавиргаа түшдэг (зүйр үг) (юм бүхэн өөр хоорондоо харилцан уялдаатай байдаг), сээрийн бөхөөс сэтгэлийн бөх (хатуу зориг, чиг сэтгэл эрхэм).
төвөнх [бие бүтэц, анатоми] цагаан мөгөөрсөн хоолойн дээд хэсэг, төвөн, төвөнхий төвөнхийн таглаа (төвөнхийн амсарт нэг талаараа бэхлэгдэж, залгиураас улаан хоолойд хоол унд орох болон цагаан хоолойд амьсгал орохыг зохицуулдаг хавхлага), төвөнхийн авиа (өгүүлэхэд төвөнх оролцох авиа), төвөнхийн бүтэц (төвөнхийн бүтсэн байдал төвөнх нь бамбай мөгөөрс, бэлзэг мөгөөрс, төвөнхийн халхавч мөгөөрс зэргээс бүтнэ).
тэнэмэл мэдрэлийн судас [бие бүтэц, анатоми] (дотор эрхтэн, цусан судал, булчирхай зэргийн ажиллагааг тохируулах үйлдэлтэй аравдугаар хос тархины мэдрэлийн судас).
умай [бие бүтэц, анатоми] эмэгтэй хүний аарцгийн хөндийд байрладаг, үтрээгээр гадна бэлгэ эрхтэнтэй холбогдсон, үр тогтож ураг хөгждөг булчинлаг хөндий эрхтэн, сав эхийн умай (эх амьтны үрээ тээх сав), эхийн умайд байхад (эхийнхээ гэдсэнд байхад), умайн хоолой (өндгөвчинд боловсорсон өндгөн эсийг умайн хөндийд авчрах үүрэгтэй умайн их биеэс гарсан гуурслаг эрхтэн), умайн хөндий (умайн дотор байх, өндгөн эс, сүн хоёр нийлж хаханд нь бэхлэгдэж ураг болон хөгждөг зай), умайн хүзүү (умайн хөндийг үтрээтэй холбодог, үтрээ рүү түрж орсон, дотуураа нарийхан хөндийтэй умайн нарийссан хэсэг), умайн хэвтэш (үр боловсрох орон), умайн гадуур жирэмслэлт (анагаах ухаан) (эхийн амьтны үрээ тээх савны гадуур бий болсон үр тогтолт), умайн хүзүүний шархлаа (анагаах ухаан) (умайн хүзүү, салстын өнгөц шархлаа), умайн цэвэрлэгээ (умайн хөндийг цэвэрлэх ажиллагаа).
уруул [бие бүтэц, анатоми] хүн, амьтны амны ирмэг хэсэг уруулаа хазах (а.уруулаа шүдээрээ хазлах, б.(шилжсэн утга) хорсох, занах), уруул хагарах (уруул хуурайшсанаас хагарч зовиурлах), уруул жимийх (хоёр уруулыг хооронд нь нийлүүлэх), уруул омголтох (уруул хатаж хуурайших), уруулаа унжуулах (гомдсон царай гаргах), уруулаа хазлах (бага зэрэг сандрах, юу хэлэхээ мэдэхгүй байх), уруулаа цорвойлгох (а.уруулаа цоровгор болгох б.(шилжсэн утга) эрхлэх), уруулын будаг (уруул өнгөлөх будаг), уруулын эгшиг (хэл шинжлэл)(өгүүлэхэд уруул оролцох эгшиг), уруулын гийгүүлэгч (хэл шинжлэл)(өгүүлэхэд уруул оролцох гийгүүлэгч), уруул шүдний гийгүүлэгч (хэл шинжлэл)(уруул шүдтэй хамжин хэлэгдэх гийгүүлэгч), уруул ам (хоршоо үг) (дээд, доод уруул болоод амны хөндий), уруул шүд (хоршоо үг) (хүн, амьтны дээд доод уруул болон амны хөндийд байх хазуур яс), дээд уруулдаа хүргэмгүй, дэргэдэх хүндээ амсууламгүй (маш их амттай, туйлын амттай), уруул хөдөлж учир хэлэлцэнэ, ухаан сийлж зөвийг олно (зүйр үг) (үг хэлээр, ухаанаар учир зүйгээ ололцож байх хэрэгтэй), уруулаараа утгуур хийж, хэлээрээ хэмжүүр хийх (зүйр үг) (идэхээс өөр чадах зүйлгүй).
уушги [бие бүтэц, анатоми] хүн, амьтны амьсгалын эрхтэн уушги судлал (шинжлэх ухаан) (уушги, амьсгалын бусад эрхтэний эмгэг түүний шалтгаан оношлогоо, эмчилгээ, сэргийлэх аргыг судалдаг эмнэл зүйн салбар), уушги тоостох (үйлдвэрлэлийн тоос уушгинд хурснаас болж амьсгалын эрхтэн өвчилж уушгины эд хатуурч өөрчлөгддөг мэргэжлийн өвчин), уушги тэлэх (амьсгал, цусны эргэлтийн эрхтний ажиллагаанд олиг үүсч амьсгалах хөдөлгөөн хомсдоход уушги тэлдэг өвчин), уушгины сүрьеэ (анагаах ухаан) (өвөрмөц бичил нянгаас үүсэх уушгины халдварт өвчин), уушгины хаван (анагаах ухаан) (уушгины завсрын эд, цулцанд цусны шингэн ихээр нэвчиж, нүүр царай хөхөрч бүтэх), уушгины хийн солилцоо (хүн, амьтны гадаад орчны агаар, уушги хоёрын хоорондох хийн солилцоо) уушги зүрх (хоршоо үг) (хүн, амьтны амьсгал, цусны жигд эргэлтийг хангах цул эрхтэн) ам нээвэл уушги нээх (нэгэнт ярьж эхэлсэн бол сэтгэл дотроо байсан зүйлээ бүгдийг нь гаргаж хэлэх), уушги зүрх амаар гарах шахах (а.айж цочих б.ихэд аахилан амьсгаадах в.бухимдаж цухалдсанаас дэлбэрэх шахах), уушги зүрх сагсайх (ихэд уурлах, бачимдах), уушги тэнийх (санаа амрах), зүрх гэж уушги (аймхай хулчгар), маргаашийн өөхнөөс өнөөдрийн уушги дээр (зүйр үг) (юмыг дараа гэж хойш бүү тавь), уушгинаасаа цагаан хөөс гаргаж, улнаасаа хар хөлс гаргах (зүйр үг) (үхэн хатан, үхэхээс наахнуур юм болох) уушгины өнгөтэй, уушгины хэлбэртэй юм уушгин чулуу (галт уулаас гарсан хөнгөвтөр, нүхэрхэг чулуу, хүрмэн чулуу хүрмийн чулуу).
ухархай [бие бүтэц, анатоми] гавлын ясны нүдний алим суух хонхорхой ухархай бясалгах (а.нүдээ анин дахин дахин тунгаан бодох б.нэвширтэл унтах), ухархайгаа ширгэтэл (учир тоймгүй, маш их), ухархай нь ширгэх (а.нүд нь ширгэх б.нойронд ханахыг байх в.ихэд турж эцэх), ухархайгаа ухуулах (маш их уйлах), ухархайд нь ус бороо тогтмоор (маш эцэнхий, туранхай).
үтрээ [бие бүтэц, анатоми] умайг эм бэлгийн гадна эрхтэнтэй холбосон хоолой үт рээний үрэвсэл (үтрээний нэгэн зүйл өвчин).
хананцар [бие бүтэц, анатоми] хөндий эрхтний дотор талын ханалаг бүрхэвч, хажуу тал олгойны хананцар (олгойны ханан бүрхэвч), судасны хананцар (судасны ханан бүрхэвч).
хараа [бие бүтэц, анатоми] (нүдний солонголог бүрхүүлийн голд байх цонх), хүүхэн хэл (бие бүтэц, анатоми) (хүн, амьтны ам хамрын сүвний уулзар дээрх бяцхан унжлага мах), хүүхэн шуухан (хоршоо үг) (охид, бүсгүйчүүл), хүүхэн байвал хүргэн хаа мундах вэ, хүрээ байвал наймаа хаа мундах вэ (зүйр үг) (эмэгтэй хүн болгон нөхөрт гардаг), хүүхэн хүрсэн газартаа, чулуу унасан газартаа (зүйр үг) (эмэгтэй хүний заяа айлд байдаг), хүүхнээ гэвэл хүргэнээ, хүзүүгээ гэвэл захаан (зүйр үг) (хүргэнээ охин шигээ хайрлах хэрэгтэй).

Нээлттэй мэдээллийн сан www.opendatalab.mn цахим хуудсыг ашиглах, мэдээлэл хайх, түгээх хэн бүхэн доорх нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрсний үндсэн дээр үйлчилгээ авах эрхтэй.

  1. Хуульд зааснаар төрийн болон орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд, бусад нийтийн эрх зүйн хуулийн этгээдээс олон нийтэд нээлттэй байршуулсан мэдээллийг иргэд, олон нийт үнэн зөв гэж үзэх эрхтэй. Иймд тухайн мэдээллийг мэдээллийн сан, түүнийг хариуцагч Бодлогод залуусын хяналт ТББ болон системийн ашиглалтыг хариуцсан аливаа хувь хүний байр суурь гэж үзэхгүй ба анхдагч эх сурвалжаас хүлээн авсан мэдээллийн үнэн зөв эсэх, тухай мэдээллийн талаар аливаа хууль эрх зүйн маргаан байгаа эсэхэд мэдээллийн сан хариуцлага хүлээхгүй.
  2. Мэдээллийн сан нь техникийн нөхцөл, боломжоос шалтгаалан тодорхой цаг хугацааны давтамжтайгаар албан ёсны эх сурвалжуудаас мэдээллийг татан авч, тухайн цаг үед үнэн зөвд тооцогдож байсан мэдээллийн түүх үүсгэдэг. Иргэд, олон нийт мэдээллийн санг хэзээ ашиглаж байгаагаас үл хамааран мэдээллийн түүхтэй танилцах эрхтэй тул тус мэдээлэл хуучирсан, эсхүл анхдагч мэдээллийн эх сурвалжаас устгасан, нэвтрэх боломжгүй болсон гэх үндэслэлээр тус мэдээллийн сангаас хасахгүй болно.
  3. Мэдээллийн санг ашиглан мэдээ, сурвалжилга бэлтгэх болон олон нийтэд түгээх бүхий л этгээд мэдээллийн санд хадгалагдаж буй өнгөрсөн үеийн болон одоогийн мэдээллийн үнэн зөв, хүчинтэй эсэхийг зөвхөн анхдагч эх сурвалж болон түүнийг хариуцагч төрийн эрх бүхий байгууллагаас нягталж шалгах үүрэгтэй.
  4. Энэ үйлчилгээний нөхцөлийн 3-т заасан үүргээ хэрэгжүүлээгүйтэй холбоотойгоор бий болох аливаа эрсдэл, хариуцлагыг зөвхөн тухайн этгээд хариуцах бөгөөд мэдээллийн систем болон түүнд холбогдох этгээдийг аливаа учрах нэхэмжлэл, хариуцлагаас чөлөөлнө.
  5. Тус мэдээллийн сангийн зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан бөгөөд мэдээллийн сангаас боловсруулж хүргэсэн мэдээллийг олон нийтэд дурдах тохиолдолд эх сурвалжийг заах нь оюуны өмчийн эрхийн зөрчил үүсгэхгүй байх үндэслэл болно.
Зөвшөөрч байна Татгалзаж байна