Төлөөний үг

аль [төлөөний үг] хүн, юмны хэмжээ зэргийг ялгах, сонгох, лавлах утгатай төлөөний үг аль хүн бэ (хэн нь бэ), алийг нь авах вэ (юуг нь авах вэ), аль зүгээс ирэв (хаанаас ирэв), аль нь вэ (а.ямар нь вэ б.хэн нь вэ аль сайныг нь (дээгүүр юмуу илүү сайныг нь), аль хэр (ямар хэр) хамаг, бүх, хэр чинээгээр, бишгүй, олон аль байдгийг нь илчлэх (хамаг байдгийг нь илрүүлэх), аль болох аргаар (ямар нэг аргаар), аль ч үгүй (юу ч үгүй) цаг заах утга илтгэнэ аль дивангарын (маш эртний), аль хэдийн (хэзээний) эсвэл, үгүй бол гэсэн утгаар хэрэглэгдэх үг аль газар явбал, тэр газрын дууг дуулна (цэцэн үг) (явсан газрынхаа ёс заншлыг дагах), арван хурууны алийг нь ч хазсан адилхан өвддөг (зүйр үг) (нэг нь л болохгүй л бол бүгд болохгүй).
ану [төлөөний үг] (хэл шинжлэл)гуравдугаар биеийн хамаатуулах төлөөний үг нэг ану (нэг нь), хоёр ану (хоёр нь) өгүүлэгдэхүүний илтгэгч.
ба хуучир. [төлөөний үг] зөвхөн өгүүлэгчийг илтгэх биеийн төлөөний үгийн нэгдүгээр биеийн олон тооны хэлбэр бид ба бүрэн (бид бүхэн), ба бүрэн морилох (бид бүхэн морилох).
би [төлөөний үг] нэгдүгээр биеийн ганц тоог төлөөлөн хэлэх үг юм бүхэнд би гэх (биеэ хэтэрхий тоох, биеэрээ гайхуулах), би явж байна, бээжин сууж байна (аажуу уужуу ахиж дөхөх гэсэн санаа), чи бидээ хүрэх (сайн муугаа дуудалцан хэрэлдэх), би гэсэн ганцаараа, бид гэсэн олуулаа (цэцэн үг) (юм болгонд би гэж гайхуулбал ганцаардана), би гэхээс бие, буй гэхээс бөөс (зүйр үг) (ядуу, юу ч үгүй хоосон), би далай, чи мэлхий (зүйр үг) (өөрийгөө дөвийлгөж, бусдыг үл тоох байдал).
бид [төлөөний үг] нэгдүгээр биеийн төлөөний үгийн олон тоо бид нар (бид олуулаа), бид хоёр (чи бид хоёр), бид мэхтэй, тэд гохтой (зүйр үг) (харилцан бачлах баширлах явдалтай).
ийм [төлөөний үг] нүдний өмнө ойр буй хүн, юм, үзэгдлийн шинж, тоо байдал зэргийг төлөөлөн заах үг ийм сайхан өдөр (энэ мэт сайхан өдөр, өнөөдрийн сайхан өдөр), ийм үзэг (энэн шиг үзэг), ийм хүн (а.энэн шиг хүн б.энэ хүн в.дохио зангаа хоршиж чанарын утга илтгэнэ), иймийн тул (юмны учир зүйг бүрэн тоочоод түүнээ хураангуйлан хойд үг өгүүлбэртэй холбох үг), ийм тийм (хоршоо үг) (ойр, хол байгаа юмсыг төлөөлүүлэн заасан нь).
ийн [төлөөний үг] ойр үйлийг төлөөлөн заасан ингэж гэсэн утга бүхий үг ийнхүү, ийн байдал бүхий, ингээд, энэчлэн ийн асуух (ингэж асуух), ийн ярих (энийг ярих, ингэж ярих), ийн хэдэн үг солих (ингэж тэгэж хэдэн үг солих), ийн тийн (хоршоо үг) (ингэж чингэж, ингэсэн тэгсэн байдал), ийн уун (а.үг сөрөх, элдэв дэмий юм ярих б.хүүхдийн хүнд эрхлэх байдал), ингээд ийн уун үгүй цээжил, бичиж ир (үг дуугүй хий, нэг ч үг үсэг орхилгүй цээжил, бич гэсэн санаа).
ийнхүү [төлөөний үг] ингээд, ингэж, энэ мэтээр.
ийш [төлөөний үг] ойр зүгт заах үг энэ тийш ийш бол (энүүхэн рүү бол), ийш суу (энэ хавьд суу), ийш тавь (энд тавь), ийшээ явцгаая (энэ зүгт явцгаая), ийш тийш (хоршоо үг) (зүг зүгт нааш цааш) хэн нэгний заасан зүгт ийшээ явах хэрэгтэй (энэ заасан зүгт явах хэрэгтэй).
ингэх [төлөөний үг] цайруулах талхлах, хэмхдэг болгох үнгэх, элдэх, зөөлрүүлэх.
манай [төлөөний үг] нэгдүгээр биед хамаатуулах төлөөний үгийн олон тооны хэлбэр бидний манай ах (миний ах), манай гэр (гэр бүлийнхэнтэйгээ амьдардаг сууц), манай улс (бидний улс), хойноос ирээд хот манай, хотонд ороод хонь манай (зүйр үг) (давруу зан байдал гаргах).
мануус [төлөөний үг] бид, бид нар.
мань [төлөөний үг] тухайн хүнийг үл тоомсорлосон нь, сайхь, өнөөх мань залуу (өнөөх залуу).
мөнөөх [төлөөний үг] саях мөнөөх явдал (саяхны явдал) мэдээжийн хэрэг явдал, таньж мэддэг хүн амьтныг заасан үг мөнөөх дуучин (өнөөх дуучин), мөнөөх хэрэг (урьд хийсэн, мэддэг хэрэг явдал).
мөнхүү [төлөөний үг] өмнө мэдэх зүйл мөнхүү асуудал (урьд ярилцаж байсан асуудал) тэр, энэ мөнхүү өдөр (тэр өдөр).
наадах [төлөөний үг] наад, энэ тал уулын наадах (уулын наана) дэргэд байгаа хүн болон юмыг төлөөлөн хэлэх үг наадахаа ав (энэ зүйлийг ав), наадахыгаа барь (энэ хүнийг барь), надаас асуухаар наадахаа үз (зүйр үг) (хүнээс асуухаар эхлээд уг юмаа сайн шинжин хар).
нийт [төлөөний үг] нэг төрлийн олон юмыг хамран заах төлөөний үг бүгд нийтийн аж ахуй (олон түмний өмч болсон аж ахуй), нийтийн санал бодол (олон түмний бодол санаа), нийт мал (бүх мал), нийтийн бүжиг (а.олон үндэстний ардын бүжгийн эх сурвалжтай нийтээр бүжих бүжиг б.олон хүн хөгжмийн аянд цэнгэн бүжиглэх бүжиг), нийтэд ойлгомжтой (олон түмэнд ойлгомжтой), нийтээр амрах баярын өдөр (хөдөлмөрийн хуульд зааснаар улс даяар амрах өдөр) нийт бүгд (хоршоо үг) (булт), олон
нөгөө [төлөөний үг] хоёр юмны өөр нэгийг заах төлөөний үг өнөөх нөгөө хүн (өөр нэг хүн), нэгээс нөгөөд дамжих (а.бусдад тарах б.ам дамжих) өөр, бусад нөгөө талаар (өөр талаар), нөгөө ертөнц (а.үхэгсдийн ертөнц, тэдний оршуулгын газар б.харь гариг), нөгөө тивд очих (үхэх).
нөгөөдөх [төлөөний үг] өнөөх, өөр бусад нөгөөдөх чинь (өнөө хүн чинь).
нөгөөх [төлөөний үг] нөгөөдөх, өөр бусад нөгөөх эмэгтэй (нөгөөдөх эмэгтэй) мөнөөх, өнөөх нөгөөх өргөө (өнөөх гэр).
өдий [төлөөний үг] тоо хэмжээг багцаалан заах төлөөний үг, энэ зэргийн, ийм хэмжээний өдий зэрэг (энэ зэрэг), өдий чинээ (барагцаалж буй зүйлийн хэмжээтэй ойролцоо), өдий чинээ урт (харьцуулж буй зүйлтэй ойролцоо хэмжээ бүхий), өдий чинээ сурах (энэ зэргийн сурах), өдий чинээ том (барагцаалан хэлж, дүрсэлж буй зүйлтэй хэмжээний хувьд ойролцоо), өдий олон (ийм олон жил),
өнөөх [төлөөний үг] урьд болсон хэрэг явдал, танил хүнийг заах төлөөний үг өнөөх бичиг (урьдын бичиг),
өөр [төлөөний үг] хамаатуулах төлөөний үгийн үндэс миний өөрийнх (хувийн юм), өөрийн шүүмжлэл (өөрийнхөө үйл явдалд шүүмжлэлтэй хандах), өөрийн өртөг (аливаа эд агуурсыг үйлдвэрлэх, бүтээхэд гаргасан зардлын нийлбэр), өөрийн муугаас болох (хувийн буруугаас болох), өөрийн эрхгүй (санаан дураар биш), өөр зуураа (найз нөхөд буюу дотны хүмүүс хоорондоо), өөр хоорондоо (гэр бүл, найз нөхөд, нэг талын хүмүүс дотроо), өөр хоорондоо хэрэлдэх (дотны хүмүүс муудалцах), өөртөө зовлон (өөрийн биед хэцүү), өөртөө итгэлтэй (хийж хэлж буй зүйлдээ эргэлзэхгүй байх нь), өөрөө өөртэйгөө ярих (аман дотроо бувтнаж ганцаар ярих), өөрөө өөртөө хэлэх (ганцаар ярих), өөрт ноогдох (биед оногдох), өөрт дуулдах (сонсох эрхтэнд сэрэгдэн мэдрэгдэх), өөрийгөө илчлэх (биеэ илчлэх), өөрийгөө мартах (биеэ хайхрахгүй орхих), өөрөө хийх (бусад хүний туслалцаагүйгээр ганцаар хийх), өөрөө авах (биеэрээ гардаж авах), өөртөө татах (бусдын анхаарлыг бие рүүгээ хандуулах), өөрөө эвдрэх (аяндаа эвдрэх), өөртөө эзэрхэх эрх (автономит эрх), өөртөө засахөөртөө тогтнох (улсын тусгаар тогтнох), хүний өөрийн (хоршоо үг) (өөрт болон бусдад хамааралтай зүйл), өөрөө унасан хүүхэд уйлдаггүй, үмхээд боссон шороо амтгүй (зүйр үг) (өөрөө хийсэн бол яах ч аргагүй), өөрийн бодол өөртөө зөв, өрөөл даавуу өмдөндөө зөв (зүйр үг) (хүн санаа бодлоо дагах хэрэгтэй), өөрийгөө хэлэхэд өндгөө дарсан шувуу, хүнийг хэлэхэд хүрэн эрээн бүргэд (зүйр үг) (өөрийн гэм зэмийг хэлүүлэх дургүй атлаа, бусад руу дайрах дуртай), өөрийн мууг хүн дээр, өвлийн хүйтнийг хавар дээр (зүйр үг) (буруугаа бусдад дохдог зантай), өөрийн юм өргүй, өвгөний юм заргүй (зүйр үг) (өөрийнх учраас дураараа хэрэглэж болно).
сайхь [төлөөний үг] мөнөөх, өнөөх сайхь бүсгүй (өнөөх бүсгүй), сайхь үг (мөнөөх үг).
та [төлөөний үг] ганц тоот хоёрдугаар биеийн төлөөний үгийн хүндэтгэлийн хэлбэр та энд суугтун (ахмад настан болон үл таних зочноо хүндэтгэн залах үг), тагаас өөр нэргүй, гуайгаас өөр алдаргүй (зүйр үг) (онцгой нэр алдаргүй, эгэл жирийн хүн) олон тооны дагавар болон тооны нэр авч олны утга илтгэнэ та бүхэн (та нар цөм), та нар (өгүүлэгчээс бусад хүмүүс), та хоёр (өгүүлэгчээс гадна хоёр хүн).
тийм [төлөөний үг] тэр мэт, тэр янзын, тэр адил тийм байж болох (тэр мэт байж болох), тийм ёс байхгүй (тэр мэт ёс байхгүй), тийм ном байхгүй (тэр хэлж, ярьж буй ном байхгүй), тийм л хүн дээ (тэр мэт юм хийдэг, тэр мэт зан араншинтай хүн дээ), тийм учраас (тэр учраас), тийм аваас (тэр учраас), тийм тул (тэр мэт учир), хэдий тийм авч (хэдий тэр мэт боловч), ийм тийм (хоршоо үг) (ойр болон хол байгаа юмсыг төлөөлүүлэн заасан нь) үгүй гэдгийн эсрэг утга, зөв, мөн тийм тийм (тэр зүйлийг зөвшөөрсөн нь), тийм шүү (тийм гэж баталсан нь), өө нээрээ тийм л дээ. (ярианы үг, хэллэг)
тийн [төлөөний үг] ийн гэдгийн эсрэг утга тийн аваас (тийм учраас), тийн адил (тэр адил), тийн атал (тэгсэн байтал), тийн байтал (тэгтэл, тийнхүү байтал), тийн бөгөөс (тийм бөгөөс), тийн гэж (чингэж), тийн гэвч (чингэвч), тийн мэдэх (өмнөх ойлголтоо эргэн санаж, ухан мэдэх), тийн хэмээн (тэр мэт хэмээн), тийн хэмээн зөвших (тэр мэтчилэн зөвших), ийн
төдий [төлөөний үг] юмны хэр хэмжээг багцаалсан үг төдий сайн бус (тийм ч сайн биш), төдий том биш (тийм ч том биш, харьцуулж буй зүйлээс томгүй), төдий хэрээр (тэр хэрээр) тэдгээр зүйлийн тоо, хэмжээг барагцаалан заах үг төдий чинээ (тэр чинээ), өчүүхэн төдий (өчүүхэн ч гэсэн), өдий төдий (хоршоо үг) (тоо хэмжээ тодорхой бус боловч маш олон) даруй, удалгүй, тийм ч төдий удалгүй (нэг их удалгүй, тийм ч их удалгүй), төдий холгүй (тийм ч холгүй, асар холгүй) ямар нэг зүйлээр хязгаарлах тайлбарлах төдий (зөвхөн тайлбар хийснээр хязгаарлах).
төчнөөн [төлөөний үг] төдий чинээ, төдий хэмжээний тоо ширхэг заах төлөөний үг төчнөөн тэмээ (тэр хэмжээний тэмээ), төчнөөн ширээ сандал (тэр хэмжээний ширээ сандал), өчнөөн
тус [төлөөний үг] мөн, энэ, тус бүр, өөр өөрийн тус бүр нь (тус тусдаа, салангид нэг нэгээрээ), тус гудамж (мөнхүү гудамж), тус орны (энэ орны, мөн орны), тус улсын иргэн (тухайн улсын иргэн), тус тус (хоршоо үг) (а.хувь хувьдаа, тус бүр б.өөр өөр, тусгай тусгай, анги анги), тус тусдаа амьдрах (өөр өөрийн амьдралаар салангад амьдрах), тус тусдаа бодох (бүгд өөр өөрийнхөөр бодох), хариуцлагаа тус тусдаа хүлээх (хариуцлагаа өөр өөрсдөө хүлээх), тус тусын (өөр өөрийн), тус тусын үүрэгт ажлаа хийх (өөр өөрийн ажил үүргээ гүйцэтгэх), тус бие (миний бие, өөрийн бие), тусдаа (ангид, салангид).

Нээлттэй мэдээллийн сан www.opendatalab.mn цахим хуудсыг ашиглах, мэдээлэл хайх, түгээх хэн бүхэн доорх нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрсний үндсэн дээр үйлчилгээ авах эрхтэй.

  1. Хуульд зааснаар төрийн болон орон нутгийн өмчийн хуулийн этгээд, бусад нийтийн эрх зүйн хуулийн этгээдээс олон нийтэд нээлттэй байршуулсан мэдээллийг иргэд, олон нийт үнэн зөв гэж үзэх эрхтэй. Иймд тухайн мэдээллийг мэдээллийн сан, түүнийг хариуцагч Бодлогод залуусын хяналт ТББ болон системийн ашиглалтыг хариуцсан аливаа хувь хүний байр суурь гэж үзэхгүй ба анхдагч эх сурвалжаас хүлээн авсан мэдээллийн үнэн зөв эсэх, тухай мэдээллийн талаар аливаа хууль эрх зүйн маргаан байгаа эсэхэд мэдээллийн сан хариуцлага хүлээхгүй.
  2. Мэдээллийн сан нь техникийн нөхцөл, боломжоос шалтгаалан тодорхой цаг хугацааны давтамжтайгаар албан ёсны эх сурвалжуудаас мэдээллийг татан авч, тухайн цаг үед үнэн зөвд тооцогдож байсан мэдээллийн түүх үүсгэдэг. Иргэд, олон нийт мэдээллийн санг хэзээ ашиглаж байгаагаас үл хамааран мэдээллийн түүхтэй танилцах эрхтэй тул тус мэдээлэл хуучирсан, эсхүл анхдагч мэдээллийн эх сурвалжаас устгасан, нэвтрэх боломжгүй болсон гэх үндэслэлээр тус мэдээллийн сангаас хасахгүй болно.
  3. Мэдээллийн санг ашиглан мэдээ, сурвалжилга бэлтгэх болон олон нийтэд түгээх бүхий л этгээд мэдээллийн санд хадгалагдаж буй өнгөрсөн үеийн болон одоогийн мэдээллийн үнэн зөв, хүчинтэй эсэхийг зөвхөн анхдагч эх сурвалж болон түүнийг хариуцагч төрийн эрх бүхий байгууллагаас нягталж шалгах үүрэгтэй.
  4. Энэ үйлчилгээний нөхцөлийн 3-т заасан үүргээ хэрэгжүүлээгүйтэй холбоотойгоор бий болох аливаа эрсдэл, хариуцлагыг зөвхөн тухайн этгээд хариуцах бөгөөд мэдээллийн систем болон түүнд холбогдох этгээдийг аливаа учрах нэхэмжлэл, хариуцлагаас чөлөөлнө.
  5. Тус мэдээллийн сангийн зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан бөгөөд мэдээллийн сангаас боловсруулж хүргэсэн мэдээллийг олон нийтэд дурдах тохиолдолд эх сурвалжийг заах нь оюуны өмчийн эрхийн зөрчил үүсгэхгүй байх үндэслэл болно.